ลดเค็ม ลดโรค ด้วย ช้อนปรุงลด
องค์การอนามัยโลก (WHO) แนะนำว่า ในทุกๆ วัน คนเราไม่ควรกินโซเดียมเกิน 1 ช้อนชา หรือประมาณ 2,000 มิลลิกรัม ในขณะที่คนไทยมีความเคยชินที่จะต้องเติมน้ำปลาเล็กน้อย โดยที่ยังไม่ได้ชิมก่อนเลยแม้แต่นิดเดียวว่าอาหารที่อยู่ตรงหน้านั้นมีรสชาติอย่างไร จัดจ้านถูกปากแค่ไหนก็ตาม จนลืมนึกถึงปริมาณโซเดียมที่จะได้รับไป ไม่เพียงแต่เกลือหรือน้ำปลาเท่านั้นที่มีโซเดียมสูง แต่ยังรวมถึงกะปิ ปลาร้า ผงชูรส ซีอิ๊ว ผงซุปก้อน ซอสปรุงรส ผงฟูที่อยู่ในขนมปังเบเกอรี่ต่างๆ รวมไปถึงสารถนอมอาหารในอาหารแปรรูป เช่น ไส้กรอก แฮม เบค่อน หมูยอ ก็ล้วนมีโซเดียมเป็นส่วนผสมอยู่ด้วยทั้งสิ้น ยิ่งถ้ากินอาหารเหล่านี้แล้วปรุงเค็มด้วย ก็จะยิ่งเพิ่มปริมาณโซเดียมที่ร่างกายจะได้รับมากขึ้นไปอีก
ซึ่งการที่คนไทยปรุงอาหารด้วยความเคยชิน กินรสเค็ม เช่นนี้ ทำให้พบว่าคนไทยในวัยผู้ใหญ่ มีพฤติกรรมการบริโภคโซเดียมสูงกว่าปริมาณที่องค์การอนามัยโลก (WHO) แนะนำถึง 2 เท่า เป็นสาเหตุที่ทำให้คนไทยป่วยโรคเรื้อรังต่างๆ ที่เกี่ยวกับพฤติกรรมการติดเค็ม ไม่ว่าจะเป็น โรคไต โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจขาดเลือด โรคหลอดเลือดสมอง โรคอัมพฤกษ์ อัมพาต เป็นต้น รวมแล้วกว่า 20 ล้านคน สร้างความสูญเสียทางเศรษฐกิจจากพฤติกรรมการติดเค็มเหล่านี้กว่า 98,976 ล้านบาท/ปี ทีเดียว
องค์การอนามัยโลกห้ามทานโซเดียมเกินวันละ 2,000 มิลลิกรัม หรือราวๆ 600 มิลลิกรัมต่อมื้อ ซึ่งถ้าเป็นเกลือก็ไม่ควรเกิน 1/3 ช้อนชาต่อมื้อ หรือถ้าเป็นน้ำปลาก็ไม่ควรเกิน 2/3 ช้อนชาต่อมื้อ ปกติแล้วเรามักจะกะปริมาณที่เหมาะจากปลายช้อน แต่ความรีบร้อนหรือความเคยชินทำให้เผลอตัวตักพูนมาครึ่งช้อนบ้าง ตักปลายช้อนแต่หลายรอบบ้าง เพราะกลัวรสไม่ถึง แบบนั้นมันก็ไม่ต่างอะไรกับการตักเต็มช้อนอยู่ดี แม้จะบอกปริมาณที่เหมาะสมเป็นตัวเลขละเอียดยิบระดับมิลลิกรัม แต่เราก็ไม่อาจตักได้แม่นยำทุกครั้งไป
ด้วยเหตุนี้ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ หรือ สสส. จึงได้จัดแคมเปญ “Less Spoon : ช้อน ปรุง ลด” ขึ้น โดยได้ CJ WORX มาแปลงข้อมูลด้านตัวเลขให้เห็นเป็นภาพผ่าน “ช้อน ปรุง ลด” ซึ่งเป็นช้อนที่มีรูตรงกลาง แต่จะตักได้แค่เฉพาะปลายช้อน ซึ่งตรงตามปริมาณที่ควรบริโภคต่อมื้อ ถ้าตักเกินปริมาณเกลือหรือน้ำปลาก็หล่นไปในรู ไม่สามารถตักได้เกินปริมาณที่ควรทาน จึงสมกับเป็น “ช้อนปรุง(เพื่อ)ลดการบริโภคโซเดียม” ตามวัตถุประสงค์ที่อยากสื่อสาร
ช้อน ปรุง ลด จึงเป็นเครื่องมือที่เข้ามาช่วยให้เราลดปริมาณโซเดียมในมื้ออาหารแบบได้ผลทันตา เจ้าช้อนนี้มีอยู่ด้วยการ 2 แบบคือ ‘ช้อนลดน้ำปลา’ และ ‘ช้อนลดเกลือ’ จะช่วยลดปริมาณเครื่องปรุงโซเดียมลง ด้วยดีไซน์ที่ถูกเจาะรู จนเหลือพื้นที่แค่ 1/3 สำหรับช้อนตักเกลือ และ 2/3 สำหรับช้อนตักน้ำปลา ต่อให้ตักเยอะแค่ไหน ส่วนเกินจะทะลุผ่านรูบนช้อนไป จนเหลือแต่ปริมาณที่เหมาะสมต่อหนึ่งมื้อ
เห็นแบบนี้แล้วหลายคนคงชอบและถูกใจ แต่ช้าก่อน “ช้อน ปรุง ลด” ถูกออกแบบมาเพื่อสร้างกระแสการจดจำให้คนไทย ได้รู้ถึงปริมาณโซเดียมที่เหมาะสมที่ควรทานในแต่ละมื้อ และต้องการให้คนไทยค่อย ๆ เปลี่ยนพฤติกรรมการปรุงลดลงด้วยช้อนชาปกติที่ใช้อยู่ ช้อนดังกล่าวไม่ได้มีวัตถุประสงค์ในการผลิตเชิงพาณิชย์ และไม่สามารถหาซื้อได้ ทุกบ้านก็สามารถใช้ช้อนชาที่บ้านได้ ซึ่งนี่คือจุดประสงค์หลักของผู้ออกแบบ ที่ต้องการให้ผู้ใช้งานเกิดภาพจำปริมาณโซเดียมที่เหมาะสม จนสามารถนำมาใช้ในการปรุงอาหารในชีวิตประจำวันได้จริง หรือต่อยอดไปยังการลดปริมาณน้ำตาลได้ด้วยเช่นกัน
อย่ามัวแต่ปรุงอาหารให้ถูกปาก จนลืมคำนึงถึงสุขภาพในระยะยาว หากยังไม่รู้จะเริ่มต้นจัดการกับโซเดียมตัวร้ายอย่างไร ลองเริ่มจากใช้ “ช้อนปรุงลด” กันดู
