ถ้าต้องการให้บรรลุเป้าหมาย อย่าสนใจเป้าหมาย

ถ้าต้องการให้บรรลุเป้าหมาย อย่าสนใจเป้าหมาย
(If You Want to Achieve Your Goals, Don’t Focus on Them!)

ข้อความ “ถ้าต้องการให้บรรลุเป้าหมาย อย่าสนใจเป้าหมาย” มาจากแนวคิดของนักกีฬาอเมริกันฟุตบอลอาชีพของประเทศอเมริกา ที่ช่วยยืนยันหลักการทางด้านจิตวิทยาการกีฬาได้อย่างดี เป็นการพูดที่ยืนยันว่าการจะทำอะไรให้ได้ ให้สำเร็จ ต้องลงมือทำในสิ่งที่ตนเองควบคุมได้ ความสำเร็จจึงจะเกิด

Riggie Rivers ซึ่งเป็นตัววิ่งของทีม Denver Broncos ได้พูดถึงเรื่องนี้ จากการที่เขาเป็นนักกีฬาเอง และประสบการณ์ทั้งหลายที่เกิดขึ้นกับตัวเขา และนำมาขยายให้ผู้ฟังในรายการ TEDx Talk ที่ผมอยากนำเป็นประเด็นมาคุยในโอกาสนี้ครับ

หลักการของการกำหนดหรือตั้งเป้าหมายในการทำอะไรก็แล้วแต่ ถือว่าเป็นเรื่องที่ดี ถ้าอยากจะทำอะไรให้สำเร็จ ในทางจิตวิทยาการกีฬา การกำหนดเป้าหมายทางการกีฬา ถือว่าเป็นหลักการสำคัญในการสร้างแรงจูงใจให้คน ให้นักกีฬา และอื่นๆ เพื่อให้เกิดความมุ่งมั่น ทุ่มเท และทำกิจกรรมนั้นต่อไปจนกว่าจะบรรลุเป้าหมาย อย่างไรก็ตามเป้าหมายที่กำหนดถ้าไม่มีการดำเนินการอะไร เป็นเพียงเป้าหมายที่อยากจะไปให้ถึง ทำได้ ก็เปรียบเสมือนความฝัน Riggie ได้ยกตัวอย่างการที่เขาอยากเป็นแฟนกับเพื่อนนักเรียนตอนที่เขาเป็นเด็กในโรงเรียนเดียวกัน โดยที่เขาให้เพื่อนนักเรียนของเขาเป็นสื่อให้ ไปพูดกับนักเรียนคนนั้นว่า เขาสนใจและอยากเป็นแฟนด้วย คำตอบที่เขาได้รับจากเพื่อนนักเรียนเพศตรงข้าม คือ ให้มาบอกเอง

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นนับว่าเป็นบทเรียนที่ดีกับ Riggie ที่ทำให้เขาเข้าใจว่า ถ้าจะทำอะไรให้ได้ตามที่ตั้งใจไว้ (เป้าหมาย) การตั้งความสนใจว่าจะได้สิ่งนั้น จะเป็นแฟนกับเพื่อนคนสวย หรือในกรณีของกีฬาคือชนะการแข่งขัน ได้แชมป์ ไม่ได้เกิดจาการเพียงแค่สนใจที่จะเป็นแฟน สนใจที่จะได้แชมป์ แล้วจะได้สิ่งนั้นสมใจ เหตุผลเพราะเป็นเรื่องยากที่เราจะบรรลุเป้าหมาย ที่ควบคุมเป้าหมายไม่ได้ หรือควบคุมได้น้อย เป้าหมายเหล่านั้นมีสิ่งที่เกี่ยวข้องมากมาย เช่น เพื่อนผู้หญิงที่เขาชอบ หรือคู่แข่งขันของเขา ทั้งสองคนนี้เป็นคนอื่นทั้งคู่ ที่เราไม่สามารถควบคุมหรือบังคับให้เขาเป็นอย่างที่เราต้องการได้เลย มีความไม่แน่นอนสูงมาก

อะไรคือสิ่งที่เราควรทำ ถ้าต้องการให้บรรลุเป้าหมาย โดยไม่สนใจหรือมุ่งเพียงเป้าหมายเป็นหลัก คำตอบจากประสบการณ์และหลักการทางด้านจิตวิทยาการกีฬาคือ การมุ่งความสนใจในสิ่งที่เราสามารถควบคุมได้ด้วยตัวเอง ซึ่งในกรณีของ Riggie เขามองว่าสิ่งที่เขาสามารถควบคุมได้คือพฤติกรรมต่างๆของเขาพฤติกรรมที่เกี่ยวข้องและนำไปสู่เป้าหมาย ดังนั้นเมื่อเขาไม่เดินไปพูดเอง เขาจึงใช้วิธีการอื่นๆ โดยการเปลี่ยนพฤติกรรม เช่น การเปลี่ยนห้องเรียน รายวิชา การเดินไปขอให้อาจารย์เปลี่ยนวิชาเรียนให้ สิ่งเหล่านี้จึงทำให้เขาสามารถบรรลุเป้าหมายได้โดยที่ไม่ได้สนใจเป้าหมายเพียงอย่างเดียวเขาใช้วิธีการเปลี่ยนพฤติกรรมที่สามารถควบคุมได้ คือเปลี่ยนวิธีการของเขาเอง และบรรลุเป้าหมายโดยไม่สนใจเป้าหมายอีกเลย เขาให้ความสนใจกับวิธีการที่จะบรรลุเป้าหมายมากกว่า หรืออีกคำหนึ่งคือ ใช้กระบวนการเป็นวิธีการในการบรรลุเป้าหมาย

ในกีฬายิ่งมีความชัดเจน การให้ความสนใจหรือให้ความสำคัญที่กระบวนการที่จะนำไปสู่เป้าหมาย เหตุผลเบื้องหลังในรายละเอียดจากหลักการนี้คือ เมื่อเราสนใจที่กระบวนการสู่เป้าหมายเป็นหลัก โอกาสของการบรรลุเป้าหมายจะมีมากกว่า เพราะเราสามารถควบคุมกิจกรรมหรือพฤติกรรมของตัวเองได้ ไม่มีใครมีอิทธิพลเหนือเรา ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายตรงข้าม พ่อแม่ ผู้ปกครอง โค้ช สมาธิของเราจะชัดเจนขึ้น ความคาดหวังและความรู้สึกในทางลบก็จะมีไม่มาก เราจะไม่คิดถึงอดีตที่ดี ไม่ดี และอนาคตที่ไม่แน่นอน ที่มีโอกาสทั้งดีและไม่ดี

อีกตัวอย่างหนึ่งของการให้บรรลุเป้าหมาย โดยที่เราไม่สนใจเป้าหมาย เช่น การลดน้ำหนัก เราจะเห็นว่าเป้าหมายเมื่อเราจะลดน้ำหนัก จะกี่กิโลกรัมก็ตาม เราก็จะนึกถึงว่าเราจะลด 10 กก ใน 4 เดือน วันนี้เราลดไปกี่ กก แล้ว วันนี้จะลดได้เท่าไหร่หนา สุดท้ายคือเราอาจจะไม่บรรลุเป้าหมายได้ เพราะมีองค์ประกอบหลายอย่างที่ทำให้การลดน้ำหนักทำไม่ได้ แต่ถ้าเราเปลี่ยนวิธีการคิดหรือพฤติกรรมของเราที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการมากขึ้น โดยไม่สนใจว่าจะลดได้เท่าไหร่ ถ้าเราให้ความสนใจที่จะมีพฤติกรรมที่นำไปสู่การลดน้ำหนักตามเป้าหมายที่ตั้งไว้ เช่น เราจะทานอาหาร ไม่เกิน 500 แคลอรี่ เราจะออกกำลังกาย อย่างน้อย 1 ชั่วโมงหรือใช้พลังงานไม่น้อยกว่าพลังงานที่รับเข้าไปในร่างกาย ในแต่ละวัน เป็นเวลา 5 วันต่อสัปดาห์ อาหารของเราจะเพิ่มผักให้มากขึ้น เราจะทำสิ่งที่เราควบคุมได้นี้ด้วยตัวของเรา เราจะจดบันทึกการทำกิจกรรมทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับลดน้ำหนักทุกวัน

ตัวอย่างสุดท้ายที่สะท้อนให้เห็นว่าถ้าเราสนใจแต่จะบรรลุเป้าหมายอย่างเดียว การเลี้ยงดูลูกหลานของเราจะเป็นอย่างไร เป้าหมายที่อยากให้เขาเรียนเก่ง ตั้งใจเรียน เล่นกีฬาได้ดี มีเพื่อนที่ดี ไม่เกเร ไม่ไปในที่อันตราย ถ้าเรามุ่งที่เป้าหมายเหล่านี้พฤติกรรมของเรากับเด็กๆ ลูกๆหลานๆ ก็อาจจะรุนแรง หยาบคาย มีการดุด่า ตำหนิติเตียน เหตุผลเพราะเขาเหล่านั้นไม่ทำตามเป้าหมายที่เราตั้งใจให้เกิด ที่เราควบคุมไม่ได้ เรามุ่งสนใจในสิ่งที่เราไม่สามารถควบคุมได้ เราจึงควรสนใจพฤติกรรมที่เราสามารถควบคุมได้เช่น อาการของเราที่แสดงออกไป การให้รางวัลในสิ่งที่ดีที่เกิดขึ้น การรักษาคำพูด และความสม่ำเสมอของกฏกติกาต่างๆ

สรุปจากถ้อยคำต่างๆที่ Riggie ได้พูดถึงการบรรลุเป้าหมาย โดยไม่ให้ความสำคัญกับเป้าหมาย น่าจะทำให้เราเข้าใจได้ดีขั้นเกี่ยวกับการกำหนดเป้าหมาย การทำตัวให้บรรลุเป้าหมาย จากการมีพฤติกรรมที่สามารถควบคุมได้ เป็นเรื่องที่เป็นเหตุเป็นผลและตรงตามหลักการของจิตวิทยาการกีฬา ที่ให้ความสนใจกับกระบวนการทำ มากกว่าผลลัพท์

ผศ. ดร. นฤพนธ์ วงศ์จตุรภัทร
คณะวิทยาศาสตร์การกีฬา มหาวิทยาลัยบูรพา
นายกสมาคมจิตวิทยาการกีฬาประยุกต์แห่งประเทศไทย